नाशिक : एका १७ वर्ष्यांच्या मुलीला वयाच्या 6 महिन्यांत थॅलेसेमिया मेजर असल्याचे निदान झाले आणि तिला 9 महिन्यांच्या वयात तिचे पहिले रक्त संक्रमण झाले. तिच्यावर डॉ. प्रितिश जुनागडे यांच्या नियमित उपचार सुरू होते . तिच्या सुरुवातीच्या काळात तिला दर 4-5 आठवड्यांनी रक्ताची आवश्यकता होती परंतु गेल्या काही वर्षांत तिची रक्ताची गरज दर 3 आठवड्यांनी वाढले आहे. एक दुर्मिळ रक्तगट o-ve आणि मोठ्या प्रमाणावर वाढलेली प्लीहा ज्यामुळे हायपरस्प्लेनिझम होते, या कालावधीत रुग्णाच्या समस्या वाढल्या. तिला प्लीहा काढून टाकण्यासाठी शस्त्रक्रियेची गरज होती ज्यासाठी तिने अशोका मेडिकोव्हर हॉस्पिटलमध्ये डॉ. जी बी सिंग यांचा वैदकीय सल्ला घेतला. डॉ. जी बी सिंग हे २५ वर्षाचा प्रदीर्घ अनुभव असलेले वरिष्‍ठ लॅपरोस्कोपिक सर्जन आहेत.त्यांनी दुर्बिणीद्रवारे शस्त्रक्रिया करण्याचा सल्ला कुटूंबियाला दिला.तसेच
रुग्णाचे न्यूमोकोकस प्रजाती, मेनिंगोकोकस प्रजाती आणि हिमोफिलस इन्फ्लूएंझा यांच्या विरूद्ध शस्त्रक्रियापूर्व लसीकरण करण्यात आले. पोस्ट स्प्लेनेक्टोमी सेप्सिसच्या घटना कमी करण्यासाठी शस्त्रक्रियेच्या 3-5 आठवड्यांपूर्वी या लसी घेणे आवश्यक आहे, जी स्प्लेनेक्टॉमी नंतरची एक किचकट गुंतागुंत आहे. त्याच प्रमाणे शस्त्रक्रिये आधी व नंतर कुठलॆयही प्रकारची व्याधी उत्त्पन्न होऊ नये यासाठी अशोक मेडिकव्हर हॉस्पिटल नाशिक चे डॉक्टर निलेश वासेकर जे रक्त विकार तज्ज्ञ आहे व अस्थी मज्जा रोपण तज्ज्ञ आहेत आता पर्यन्त त्यांनी २५० पेक्षा जास्त यशस्वी अस्थी मज्जा रोपण केल्या आहेत
लेप्रोस्कोपिक (दुर्बिणीद्वारे) शस्त्रक्रिया करण्याचे काय आहे फायदे ?
ओटीपोटात मोठ्या कटाने ओपन पारंपारिक पद्धतीने शस्त्रक्रिया केली जाते.
लॅपरोस्कोपिक (दुर्बिणीद्वारे) शस्त्रक्रिया विशेष उपकरणे वापरून ओटीपोटात 3-4 छिद्रे (0.5-1 सेमी) करून केली जाते. अनेक फायद्यांमुळे ओपन सर्जरीपेक्षा याला प्राधान्य दिले जाते.
लॅप्रोस्कोपीमध्ये लहान चीरे केले जातात त्यामुळे शस्त्रक्रियेनंतरच्या वेदना कमी करणे, रुग्णालयात कमी काळ राहणे, लवकर बरे होणे, शस्त्रक्रिये दरम्यान रक्त कमी लागणे , शस्त्रक्रियेनंतरची गुंतागुंत, कामावर लवकर परतणे आणि कमी औषधे यामुळे कमी खर्च येतो.
“ या रुग्णावर लॅपरोस्कोपिक शस्त्रक्रिया करणे आव्हानात्मक होते कारण प्लीहा खूप मोठी होता (उदराचा जवळजवळ दोन तृतीयांश भाग व्यापलेला होता) आणि रुग्णाची उंची लहान होती. डॉ सिंग यांनी आव्हान स्वीकारले आणि लॅपरोस्कोपिक स्प्लेनेक्टोमी केली. जवळजवळ एक फूट लांब, 1.6 किलो स्प्लेन काढण्यात आला. रुग्णाची शस्त्रक्रियेनंतर चांगली सुधारणा चांगली झाली आणि तिसऱ्या दिवशी तिला रुग्णालयातून डिस्चार्ज देण्यात आला.अशोका मेडीकव्हर हॉस्पिटलमध्ये प्रशिक्षित तज्ञ डॉक्टरांकडून एकाच छताखाली योग्य ते निदान व उपचार केले जातात. ज्या रुग्णांना शस्त्रक्रिया किंवा हॉस्पिटलमध्ये दाखल होऊन औषधोपचारांची गरज असेल त्यांच्यासाठी तज्ञ डॉक्टरांच्या आणि उच्च शिक्षित वैद्यकीय स्टाफ च्या देखरेखेखाली उपचार केले जातात.आधुनिक सुखसोयी आणि तंत्रज्ञान यांचा जोड असलेले अशोका मेडिकव्हर हॉस्पिटल हे रुग्णांसाठी सर्वसमावेशक पर्याय म्हणून काम करत आहे ” – श्री रितेश कुमार (मुख्य व्यवस्थापक, अशोक मेडिकव्हर हॉस्पिटल, नाशिक)
काय आहे थॅलेसेमिया ?
थॅलेसेमिया हा अनुवांशिक रक्त विकारांचा एक आजार आहे या आजारात तांबड्या रक्तपेशींची कमतरता आणि रक्तप्रवाहात प्राणवायूची पातळी कमी होते, ज्यामुळे विविध प्रकारच्या आरोग्य समस्या उद्भवतात. हिमोग्लोबिन हे तांबड्या रक्तपेशींमध्ये आढळणारे प्रथिन आहे जे संपूर्ण शरीरात प्राणवायू वाहून नेते. हिमोग्लोबिन अल्फा ग्लोबिन आणि बीटा ग्लोबिन समूह साखळी पासून बनलेले आहे. थॅलेसेमियामध्ये, अल्फा किंवा बीटा समूह साखळीचे उत्पादन कमी होते, परिणामी अल्फा-थॅलेसेमिया (लो अल्फा) किंवा बीटा-थॅलेसेमिया (कमी बीटा) होतो. वंश परंपरेने किंवा अनुवंशिकतेने जनुक द्वारे मात्यापित्या कडून आपल्याला अनेक शाररिक व वैशिष्ठ , गुणधर्म प्राप्त होत असतात यांचे एका पिढीतुन दुसऱ्या पिढीत वहन होत
अल्फा-थॅलेसेमिया – अल्फा हिमोग्लोबिन साखळी तयार करण्यात चार जनुकांचा सहभाग असतो. त्यातील दोन जनुके हि आई वडिलांकडून अपत्यांना वारसानुरूप मिळते
a) एक उत्परिवर्तित जनुक, तुम्हाला थॅलेसेमियाची कोणतीही चिन्हे किंवा लक्षणे दिसणार नाहीत. परंतु तुम्ही या आजाराचे वाहक आहात आणि ते तुमच्या अपत्यांना देऊ शकता.
b) दोन उत्परिवर्तित जनुके , तुमची थॅलेसेमिया चिन्हे आणि लक्षणे सौम्य असतील. या स्थितीला अल्फा-थॅलेसेमिया असे म्हणतात
c) तीन उत्परिवर्तित जनुके , तुमची चिन्हे आणि लक्षणे मध्यम ते गंभीर असतील ज्यांना नियमित उपचारांची आवश्यकता असेल
बीटा-थॅलेसेमिया – बीटा हिमोग्लोबिन साखळी समूह तयार करण्यात दोन जनुकांचा सहभाग असतो. तुम्हाला तुमच्या प्रत्येक पालकाकडून एक मिळेल. तुम्हाला वारसा मिळाल्यास:
a) एक उत्परिवर्तित जनुक, तुम्हाला सौम्य चिन्हे आणि लक्षणे असतील. या स्थितीला थॅलेसेमिया मायनर किंवा बीटा-थॅलेसेमिया अस म्हणतात.
c) दोन उत्परिवर्तित जनुके मध्ये , जर माध्यम स्वरूपाची चिन्हे आणि लक्षणे असतील तर ती स्थिती गंभीर समजण्यात येते . या स्थितीला थॅलेसेमिया मेजर किंवा कूली अॅनिमिया म्हणतात.
काय आहे थॅलेसेमिया होण्याची लक्षणे ?
चिन्हे आणि लक्षणे वेगवेगळी असतात परंतु त्यात सौम्य ते गंभीर अशक्तपणा (कमी हिमोग्लोबिन ), फिकटपणा, थकवा, त्वचेचा पिवळा रंग (कावीळ), आणि हाडांच्या समस्या आणि वाढलेली प्लीहा यांचा समावेश असू शकतो.
उपचार हा स्थितीच्या प्रकारावर आणि तीव्रतेवर अवलंबून असतो परंतु त्यात रक्त संक्रमण, फॉलिक ऍसिड सप्लिमेंट्स, आयर्न चेलेशन थेरपी आणि हायपरस्पीनिझम असलेल्या रूग्णांमध्ये प्लीहा काढून टाकणे समाविष्ट असू शकते.
